Kolej normalnotorowa, wąskotorowa lub szerokotorowa – czyli jaka?
Wszyscy pewnie słyszeli takie określenia jak: kolej normalnotorowa, wąskotorowa lub szerokotorowa. Gdyby jednak zadać pytanie o szerokości poszczególnych torów, to wielu miałoby problem z odpowiedzią. Postaramy się tutaj przybliżyć Wam ten temat.
Jak mierzyć rozstaw szyn?
Rozstaw, czyli odległość między wewnętrznymi powierzchniami główek szyn, zawsze mierzymy 14 mm poniżej ich górnej powierzchni. Dla kolei normalnotorowej wynosi on 1435mm. Dlaczego akurat ten prześwit wybrano jaki standardowy? W kolebce kolei – Anglii, niejaki Robert Stephenson projektował i budował parowozy przystosowane do jazdy po torze szerokości 4 stóp 8 i pół cala (4’8 1/2”) czyli 1435 mm. Jego projekt z czasem rozpowszechnił się – nie tylko w Anglii, ale i na większości kontynentu europejskiego, postanowiono więc uznać wspomnianą szerokość toru za standardową. Oczywiście były i są państwa, gdzie koleje mają inną szerokość toru. Tam, gdzie rozstaw szyn jest większy niż 1435 mm, mamy do czynienia z koleją normalnotorową a tam, gdzie mniejszy – z wąskotorową. O ile kolej normalnotorowa ma jeden, ściśle określony wymiar, to pozostałych jest dużo więcej.
Przykładowo:
Koleje szerokotorowe:
1520 mm (dawniej 1524 mm) – Rosja i kraje dawnego Związku Radzieckiego;
1668 mm – Hiszpania i Portugalia;
1676 – Indie
W Polsce koleje szerokotorowe były budowane na terenie zaboru rosyjskiego a współcześnie tor 1520 mm można spotkać na terenach graniczących z Obwodem Królewieckim, Białorusią oraz Ukrainą. Ponadto linia Hutnicza Szerokotorowa o tym samym rozstawie prowadzi z Hrubieszowa aż do Sławkowa w Zagłębiu Dąbrowskim.
Koleje wąskotorowe:
1067 mm – rozstaw toru używany przez większość kolei Japonii. Co ciekawe, jeżdżą po nim pociągi
z prędkością dochodzącą nawet do 160 km/h!
1000 mm – Szwajcaria (z prędkością pociągów do 120 km/h), Madagaskar, Kamerun, Etiopia, Tajlandia, Wietnam, Malezja, Argentyn, Boliwia, Słowacja, Polska (koleje wąskotorowe na Pomorzu oraz
w Piasecznie pod Warszawą);
900 mm – do 2013 roku kolej parkowa w WPKiW W Chorzowie (obecnie Park Śląski), koleje przemysłowe;
800 mm – kolej wilanowska i kolej jabłonowska pod Warszawą;
785 mm – Górnośląskie Koleje Wąskotorowe;
760 mm – rozstaw popularny w Austro – Węgrzech – na obecnych terenach Polski używany przez kolej przeworską i bieszczadzką;
750 mm – większość polskich wąskotorówek
600 mm – rozstaw używany również na wielu polskich kolejach wąskotorowych.
Ponadto w kopalniach, hutach itd. spotkać można tory o rozstawach 500 mm, 520 mm, 535 mm, 550 mm, 610 mm, 615 mm, 620 mm itp.
Co ciekawe, najwęższy rozstaw szyn w Polsce był jeszcze niedawno używany na Górnym Śląsku – na kopalni Centrum w Bytomiu używano kolei przemysłowej która jeździła po torze o prześwicie 470 mm.
